Wil jij een nare ervaring achter je laten? 
 

Innerlijke Verdeeldheid


“Kwetsbaarheid is niet een kwestie van winnen of verliezen, maar een kwestie van inzien en accepteren dat beide bij het leven horen. Een kwestie van jezelf desondanks helemaal geven.”

Brené Brown

Ken je het idee dat als 's ochtends de wekker gaat dat je met jezelf in tweestrijd bent of je nog lekker even blijft liggen of op zal staan? De Luie Kant vindt het fijn om je nog even om te draaien, terwijl de Actieve Kant behoefte heeft aan een warme douche en een stevig ontbijt. Die twee kanten in jezelf noemen we Innerlijke Verdeeldheid. 

Wanneer die verdeeldheid problematisch wordt en zelfs leidt tot psychische klachten, dan is het mogelijk om dit via verschillende interventies aan te pakken, zoals met Voice Dialogue. Dit is een methode die zeer goed beschreven staat in Coachen met Voice Dialogue en De innerlijke criticus ontmaskerd.

In het boek Ik (k)en mijn ikken worden de diverse kanten van de persoonlijkheid van een mens bespreekbaar gemaakt. Dit boek is voor mij de eyeopener geweest om helder te krijgen met welke kanten ik in het dagelijks leven te maken heb. Bij mij zit de Avonturier vaak achter het stuur van de bus. Deze kant - dit wordt een subpersoon genoemd - zorgt er aan de ene kant voor dat ik er geen moeite mee heb om uit mijn comfortzone te stappen, maar aan de andere kant kost deze me veel energie. Voor mij is het zowel een krachtige als kwetsbare subpersoon.

Ik ben gaan bekijken in hoeverre het veelbesproken onderwerp kwetsbaarheid een rol speelt bij Innerlijke Verdeeldheid en op welke manier dat is. Het is een gegeven dat de mens kwetsbaar is. Met als metafoor de bus uit Ik (k)en mijn ikken kunnen we praten over kwetsbaarheid, maar die voel je pas als je onder de rijdende bus terechtkomt.

Om de relatie te weten tussen kwetsbaarheid en Innerlijke Verdeeldheid heb ik achtereenvolgens de volgende vragen uitgewerkt:

1. Wat verstaan we nu precies onder de term kwetsbaarheid?
2. Hoe staat kwetsbaarheid in relatie tot een betekenisvol leven?
3. Wat is er nodig om jezelf kwetsbaar op te stellen?
4. Is het Innerlijke Kind een kwetsbaar deel of juist een krachtige?
5. Hoe verhoudt kwetsbaarheid zich tot primaire en verstoten subpersonen?

Om de term kwetsbaarheid duidelijker te krijgen, ben ik eerst gaan zoeken wat hierover online beschreven staat. In het woordenboek wordt aan het woord kwetsbaarheid diverse betekenissen gegeven, zoals broosheid, brosheid, fragiliteit, gevoeligheid, teergevoeligheid, teerhartigheid, teerheid, vulnerabiliteit en zwakheid.

Kwetsbare subpersonen kunnen zich op verschillende manieren manifesteren, waarbij de woorden zwakte en gevoeligheid wellicht het meest binnen de context van coaching passen. Een coachee kan een subpersoon als een zwakte of gevoeligheid ervaren, waarmee een kwetsbaarheid kan ontstaan op een bepaald gebied binnen de geformuleerde coachvraag. Immers, een coachee komt met een probleem, dus er is een kwetsbaar deel dat van zich laat horen.

In 1977 werd door Zubin en Spring een kwetsbaarheid-stressmodel beschreven waarin ze stellen dat iedereen een zekere kwetsbaarheid in zich draagt. Daarbij onderscheiden ze twee componenten, namelijk de aangeboren kwetsbaarheid en de verworven kwetsbaarheid. Het aangeboren gedeelte is genetisch bepaald, terwijl de verworven kwetsbaarheid een gevolg is van trauma’s, ziekten of ervaringen.

In het boek Coachen met Voice Dialogue staat beschreven dat kwetsbaarheid geen keuze is, maar een gegeven. Zodra we geboren worden, zijn we al kwetsbaar. Van alle levende wezens op aarde zijn wij als mens het meest hulpeloos als we ter wereld komen. Je hebt anderen nodig voor eten, verzorging en bescherming gedurende een aantal jaren. Deze kwetsbaarheid zorgt er voor dat we krijgen wat we nodig hebben en zo min mogelijk gekwetst worden. Naast deze genetische component is er nog een aangeleerde kwetsbaarheid.

Op basis van jarenlang onderzoek heeft professor Brené Brown in haar boek De kracht van kwetsbaarheid gesteld dat kwetsbaarheid geen teken van zwakte is, maar juist de weg naar moed, betrokkenheid en betekenisvolle verbindingen. Vanuit haar onderzoek heeft ze de vijf belangrijkste thema’s als uitgangspunt voor een betekenisvol leven gedefinieerd:

a. Liefde en het gevoel erbij te horen zijn basisbehoeften. We lijden daaronder als het daar ons aan ontbreekt;
b. 
Essentieel in die basisbehoefte van liefde en verbondenheid is de overtuiging dat we het waard zijn;
c. 
De overtuiging dat we het waard zijn, moeten we zelf ontwikkelen;
d. 
Mensen die een – in hun ogen – betekenisvol leven leiden, streven ernaar om een leven te leiden dat wordt gekenmerkt door moed, compassie en verbondenheid;
e. 
Deze mensen schrijven successen toe aan hun vermogen om zich kwetsbaar op te stellen.

Brown stelt dat kwetsbaarheid de kern vormt van betekenisvolle menselijke ervaringen. Zelf vond ze het ontzettend lastig om te praten over haar eigen kwetsbaarheid. Onderzoek doen naar kwetsbaarheid is iets heel anders dan het zelf ervaren. In een treffende metafoor beschrijft ze dat het meest bevredigende in haar werk is om uit te zoeken hoe ze tegelijkertijd kaartenmaker (onderzoek vatten in theorieën) en reiziger (het zelf ervaren) kan zijn.

Om jezelf kwetsbaar op te kunnen stellen is het volgens Brown nodig om een gedragspatroon los te laten. Ze geeft aan dat dit patroon onder andere kan ontstaan vanuit schaamte en als dat patroon dan doorbroken wordt, dan is er ruimte voor het bespreken van die kwetsbare gevoelens.

Wanneer problematisch gedrag aangeleerd is of door de omgeving bepaald, zal een opgelegde diagnose – zoals dit vaak binnen de geestelijke gezondheidszorg gebeurt – eerder een negatieve uitwerking hebben dan een positieve, volgens Brown. Vanuit dit oogpunt draagt een diagnose niet bij aan meer openheid over de kwetsbare kanten van een mens.

In Coachen met Voice Dialogue wordt de verschijningsvorm waarin een kind zich nog vrij voelt om zich te uiten en spontaan de impulsen te volgen het Innerlijke Kind genoemd. Deze vorm is verbonden met unieke waarden en is de essentie van een persoon. Het Innerlijke Kind blijft altijd een kant van een persoon, ook wanneer iemand opgroeit. Omdat dit de meest basale en pure kant van een mens is, wordt deze niet onder subpersonen geschaard. Subpersonen zorgen er namelijk voor dat dit Innerlijke Kind beschermd wordt tegen pijn en krijgt wat het nodig heeft. Vanuit dit gezichtspunt, bescherming en behoeften, is het Innerlijke Kind dus het meest kwetsbare van een mens.

Naast die kwetsbare kant vind ik persoonlijk dat het Innerlijke Kind ook juist het meest krachtige deel van onszelf is. Het is voor mij de basis van waaruit we bepaalde beslissingen kunnen nemen, het fundament onder onze persoonlijkheid.

Om onze kwetsbaarheid te beschermen en te voorzien in behoeften, ontstaan er primaire subpersonen volgens Coachen met Voice Dialogue. We maken gebruik van onze talenten, fysieke aanleg en aard om die kanten van onszelf te ontwikkelen die ons in staat stellen om de wereld tegemoet te treden. Het is afhankelijk van de opvoeding, de omgeving en de eigen ervaringen op welke manier primaire subpersonen zich ontwikkelen. In onze westerse samenleving zijn we voornamelijk gericht op presteren. Hierdoor krijgen de Innerlijke Slavendrijver, de Rationele Denker en de Perfectionist bij veel mensen de overhand.

Het is niet zo vreemd dat er tegenwoordig zoveel mensen last hebben van een burn-out. Het wordt beschouwd als een werkgerelateerd probleem en ontstaat als gevolg van langdurige, emotionele overbelasting en stress. Met name een hoge werkdruk, een slechte werksfeer en een lage beloning zorgen ervoor dat dit kan ontstaan. Daarnaast lopen mensen die perfectionistisch ingesteld zijn, een hoger risico om een burn-out te krijgen.

Met name het feit dat perfectionistische mensen een groter risico lopen, geeft aan dat bij die mensen de subpersoon Perfectionist erg vaak van zich laat horen. In relatie tot kwetsbaarheid ben ik eerder geneigd om te zeggen dat de subpersoon van zichzelf niet kwetsbaar is, maar een te ver doorgeschoten subpersoon kan wel leiden tot kwetsbaarheid. Er is geen evenwicht meer in de andere kant van die subpersoon, zodat de betrokken persoon er last van gaat krijgen. Daarmee krijgt de tegenpool van die subpersoon geen kans om zich te ontwikkelen.

In Coachen met Voice Dialogue staat dat de kanten die vroeger werden afgewezen buiten beeld raken wanneer een primaire subpersoon te sterk ontwikkeld is. Deze verstoten subpersonen zijn de kwetsbare kanten die ervoor kunnen zorgen dat mensen zich niet geliefd voelen en bang zijn voor straf of pijn. Deze fungeren voor de betreffende persoon als afweermechanisme. En hoe sterker deze primaire subpersonen van zich laten horen, hoe meer de kwetsbare kanten worden weggeduwd. Uiteindelijk kan het ertoe leiden dat het lijkt alsof deze kant geen deel meer uitmaakt van de persoonlijkheid. Het wordt problematisch wanneer de primaire subpersonen zo dominant zijn dat de persoon in kwestie in het dagelijks leven volledig vastloopt. Het kan een aanwijzing zijn dat een verstoten subpersoon van zich laat horen.

En hoewel sterk de neiging zou zijn om deze primaire subpersonen als onwenselijk te bestempelen, vind ik het heel krachtig dat deze subpersonen binnen de Voice Dialogue juist als creatieve kant worden gezien. Immers, ze hebben het creatieve vermogen van de persoon aangesproken om te kunnen overleven.

Conclusie

Om mijn vraag op welke manier kwetsbaarheid een rol speelt bij Innerlijke Verdeeldheid, was het nodig om diverse deelvragen te beantwoorden. Daarvoor was het allereerst belangrijk om helder te krijgen wat we nu precies verstaan onder de term kwetsbaarheid. Hoewel dit in een online woordenboek beschreven staat als zwakte of gevoeligheid, stelt Brené Brown dat kwetsbaarheid geen teken van zwakte is, maar juist de weg naar moed, betrokkenheid en betekenisvolle verbindingen. Ze stelt dat kwetsbaarheid de kern vormt van betekenisvolle menselijke ervaringen. Om jezelf kwetsbaar op te kunnen stellen is het volgens Brown nodig om een gedragspatroon los te laten, dat ontstaan kan zijn vanuit schaamte.

In Coachen met Voice Dialogue wordt beschreven dat het Innerlijke Kind het meest kwetsbaar is en gedurende ons leven wordt beschermd door primaire subpersonen. Deze subpersonen ontwikkelen zich doordat we gebruik maken van onze talenten, fysieke aanleg en aard zodat we in staat zijn om de wereld tegemoet te treden. Wanneer een primaire subpersoon zich te sterk ontwikkelt, raken de kanten die vroeger werden afgewezen buiten beeld. Deze verstoten subpersonen vertegenwoordigen de kwetsbare kant waardoor mensen zich niet geliefd voelen en bang zijn voor straf of pijn.

Door dit te schrijven, ben ik me nog meer bewust geworden van kwetsbaarheid en er meer inzicht in gekregen. Het was voor mij vooraf niet duidelijk waar nu precies die kwetsbaarheid zat. Gaandeweg het schrijven, het lezen van de boeken en het bekijken van websites kreeg ik er een beter beeld van.

Ik kreeg een eerste inzicht toen ik las dat kwetsbaarheid zowel aangeboren is als verworven tijdens het leven. En hoewel het Innerlijke Kind als kwetsbaar gezien kan worden, vind ik het ook een hele krachtige door het fundamentele karakter ervan. Het tweede inzicht was het feit dat primaire subpersonen van zichzelf niet kwetsbaar zijn. Ze hebben immers een afweerfunctie voor pijn, straf of afwijzing. Ze drukken de verstoten subpersonen naar de achtergrond waarmee het laatste inzicht ontstaat, namelijk dat deze subpersonen kwetsbaar zijn.

Als coach is het voor mij interessant om tijdens coachingsessies die verstoten subpersonen aan het woord te laten komen. En om te bekijken in hoeverre een primaire subpersoon het leven van een coachee belemmert.

Bronnen

Ik (k)en mijn ikken. K. Brugman, J. Budde, B. Collewijn (2010). Uitgeverij Thema.
Coachen met Voice Dialogue. K. Brugman, J. Budde (2016). Uitgeverij Thema.
De innerlijke criticus ontmaskerd. H. En S. Stone (2016). Uitgeverij AnkhHermes.
De kracht van kwetsbaarheid. B. Brown (2013). Uitgeverij A.W. Bruna Uitgevers B.V.

Dit blog is een bewerkte versie van mijn essay die ik schreef als eindopdracht voor de opleiding tot HBO Volwassencoach. Deze bewerking is geplaatst op 8 januari 2018 door Karin den Oudsten.

Na haar eerste bevalling kreeg Karin den Oudsten depressieve klachten en na de tweede een acute kraambedpsychose. Ze schreef hierover twee boeken en zette de website Kraambedpsychose.nl online. Ze geeft trainingen aan kraamverzorgenden, aan studenten verloskunde op de Hogeschool Rotterdam en aan verpleegkundigen in het Erasmus MC. Als professioneel coach (NOBCO) begeleidt ze moeders en is ze in opleiding tot integratief psychotherapeut. Daarnaast is ze ambassadeur van Samen Sterk zonder Stigma en voorzitter van Stichting Me Mam, een platform voor moeders met psychische klachten na een bevalling.